Küçücüktüm odanın içindeki o kırmızı çadırın içinde hayaller kurarken. Çok değil bundan yedi yıl önce, bu günlerdeydi benzer bir uçağın tuvaletinde dönüyorum diye ağladığım. O gün seyahatin sonunun o sarı kapılı kırmızı çadırdan farklı olduğu açıktı. Daha da yakında, sadece üç yıl önce; seyrüseferin içimde anlam kazandığı günlerde dönmeye bir gün kala Trafalgar Square’in önünde, Londra sokaklarında, tempo ile rüzgarın suratıma çarptığı gerçeklerle yürür, kulağımda o şarkı çalarken, gitmenin dönüş gerçeği ile heyecanını bulduğunu, benim için kaçmak olduğunu görmüştüm. Ertesi gün oldu dönüş zamanıydı. Bu seferki mavi pencereli, kapısı sarı olan kırmızı çadırımın içinde hayal ettiğim gezilerden çok daha uzaktı. O seyahat, döndüğümde önemli olanın “nereye dönmek?” olduğunu düşündüm.
Birçok fotoğrafçının “hometown” temalı projeleri var, bakarken bütünlüğüne hayran kaldığımız. Benimki biraz daha bekleyecekti anlaşılan. Gelinen noktada(ki bu seyahat ile vardığımız ama hareketi içinde bulundurmayan bir nokta) seyrüsefer üzerine kurmuştum bazı noktalarını hayatımın. Seyrüsefer ve bana anlattığı anlamları, kimi zaman o şarkıda ki gibi kaçmak, uzaklaşmak; kimi zaman sadece hareket halinde olmak; sonuçta dinlenip dönmek belki de kabuğunu atıp yenilenmek. Arada bir çok dönüş yaşadım tabiî; ancak şu an uçaktayım. Hatırlıyorum, gizlice okunmuş bir günlük “Uçaktayım, Frankfurt’a gidiyorum” diye başlamıştı. Baya gülmüştük buna geçen sene. O günlüğe gönderme yapıyorum: Şu an uçaktayım, İstanbul’uma dönüyorum. 42 gün, her şeyden uzaklaşmaya, uzaklaştığın şeylerin seni alt üst etmesine ve tekrar toparlanmana yetecek kadar uzun bir süre tabiî ki de. Bu sefer neler mi oldu? Şarkılarla düşledim, dahası büyük düşler de gördüm. Yürüdüm hem sokaklarda hem de en tatlısı ruhumla yürüdüm her sokakta. Kafamı uzattım her merak ettiğime, her yaşayışa, fikre. Tartıştım, anlattım, anladım. Dost oldum, omuz buldum, omuz oldum. En güzeli kendime bir adım daha yaklaştım. Kendi deyimimle uçtum bu sefer. O kadar da iyi dinlenmişim ki uçağa bindiğimden beri kulüp, Türkiye, politika gibi konular ile ilgili uzun uzuna düşünüp, yazılıp çizilebilecekleri tartıyorum içimde.
Özetle çok düşündüm bu sefer. Arttık seyahat te, sonu da tabiî ki de o mavi pencereli, kapısı sarı içinde Yonca Evcimik’e aşık olduğum kırmızı çadırımda hayal ettiğimden çok farklı. Seyrüsefer gidiş dönüş demek değil mi zaten. Gittik, dönüyoruz!

Şu an bulunduğum noktada(tahminimce Macaristan ve Bulgaristan arasında bir yerdeyiz) yerel saat 19.34 iken.

Berlin, tatilimizin son durağı. Artık yorgunlumuz doruklardayken, çantalarımızı bir kez daha doldurduk ve Student Agency isimli otobüs firmasından aldığımız kelepir biletlerimiz ile vurduk kendimizi Berlin yollarına. Tahminimizden daha sıcak Alman sınır polisi, otobüste sadece biz 3 Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ve 4 ABD vatandaşının pasaportlarını alıp yaklaşık 15 dakika inceledikten sonra hiç mola vermeksizin, sabah 5.30 gibi vardık Berlin’e. Gerek Berlin’in son durak olasından gerekse önceden kalacak bir hostel ayarlamış olmanın verdiği rahatlıkla ellimizi kolumuzu sallayarak, sallana sallana gezindik önce çevrede biraz, kelepir otobüsümüzün koltuklarının rahatsızlıklarından bahsederken.
Berlin’in her saniyesini bu şekilde betimleyebilirim sizlere. O kadar güzel geçti tatilimizin bu kısmı. Şehirde tipik bir başkent sorunu var 1940-50’lerden kalma anlamsız bir mimarinin eseri birçok bina sarmış etrafınızı. Berlin’de görülesi bir sokak görülesi bir bina tavsiye edemem ama yaşanılası birçok sokak gösterebilirim. Şehrin ruhu var ayakta kalan. Bölünmüşlüğün izleri sadece bizimde bir gün boyunca üzerinden yürüdüğümüz duvarın kalan çizgisinde değil. Doğu Berlin ile Batı Berlin arasındaki fark hala çok açık. Bu fark şehre bu ruhu vermiş. Eskiden Doğu Berlin olan bölgede gezerken parklarda hala eski Doğu Berlin hayatının sembollerinden biri olan nüdizmin yaşadığını görüyorsunuz. Üzerine çıkılması son derece anlamsız olan Reichtag Binasının oradan Eski Batı Berlin’e geçtiğinizde ise sizi önce bir Starbucks ardından da tüm büyükelçilikler selamlıyor.

Gece hayatında ise farklı konseptleri barındıran diğer Berlin ise illaki yaşanmalı. Öyle ki bir gecemizi şık barların bulunduğu binaların arasında kalmış bir avlunun içine kum dökülmüş, ortasına bir sahne yerleştirilmiş ve kumların üzerine de gelişi güzel metal parçaları yerleştirilmiş bir yerde; ücretsiz canlı müziğin eşliğinde, yanımızda getirdiğimiz şaraplarımızı yıldızlara bakıp yudumlayarak geçirdik. İşte tüm şehir o gece ki tatlı sarhoşluk gibiydi bizim için. Kendimizi yollara vurduğumuz; havaalanına gitmek için ayırdığımız 2.10 avromuz dışında hiç paramızın kalmadığı; fotoğraf makinelerimizi bile hostelde bırakıp, ellerimizi kollarımızı salarak gezdiğimiz; nüdist parklarında anadan doğma gazete-kitap okuyan yüzlerce insanın ufkumuzu sarsmaya çalıştığı; sokaklarında “bozkurt” yazan; rahat Türkçe konuşma anlayışımıza son vermemiz gerektiğini yüzümüze vuran; Hollywood’un bizim için artık sinemanın merkezi olmadığı; “çok güzel” kelime öbeğinin daha bir anlamlı olduğu; nehrin üzerindeki duvar kalıntısının çok uzakta olduğu; “Berrin in Berlin”in çekimlerini bir sonraki sefere bıraktığımız bir şehir oldu Berlin bizim için.
Gideceklere duyurulur! A&Q Hostel gördüğüm en başarısız hostel. Her şey için ek ücret talep ediyorlar dahası tren garının içinde olduğu için sabah 6–7 gibi mutlaka uyanıyorsunuz. Bunun dışında son durağım olduğunu uçağımın olduğu sabah uyandığımda bile kabul etmek istemediğim Berlin, bir kez daha yolum düşerse kesinlikle orada geçireceğim vakit için sevineceklerim arasında.

Yukarıda çektiğim fotoğraftan bahsedecek olursam. Bunca gezmişliğim ve zamanında altığım sanat tarihi derslerinin bana kattıkları ile heykeltıraşın bu çalışmasında “bulduğun yerde kafasına diplomasiyi geçireceksin” temalı bu eseri ile soğuk savaş dönemine gönderme yaptığını düşünmekteyim. : )

Prag (Praha), Çekçe’de Edirne anlamına gelen “Drinopol” bölgesinde,bir öğrenci yurdunda kaçak olarak 12 gün kaldığımız en uzun ve en beklenen durağımız. Elimizdeki rehber kitabın dediğine göre Prag paradoks bir şehirmiş. Daha bu kavram üzerine çok düşünmemize gerek kalmamıştı ki ilk günümüzde “Bohemia Bourgeois” gibi isimleri olan ilginç mekanlarla karşılaşmış, o paradoksu hızla hissetmiştik. Bu kavramı bu derece hızlı kabul etmemizde tabiî ki de mimarinin sokaktan sokağa çok hızlı bir şekilde değişmesinin de rolü büyüktü. 12 gün az değil, özellikle 1 günde gezmeyi bitirebileceğin bir şehir için. Ancak yaşarken aynı 12 gün, şehrin tadının damağımızda kalmasına engel olacak kadar uzun olmuyor. Özellikle “Old Town Square”de düzenlenen uluslararası folklor festivalinde Galler takımının dansına karşı duyduğumuz büyük ilgi, Prag kalesi çevresinin yarattığı dayanılmaz gezinti isteği, lezzette ve fiyat performansta hayatlarımızın en üst noktasına ulaştığımız “Pivo” deneyimlerimiz geriye kalan tebessüm verici anlar arasında. Öte yandan Prag’da var olmanın dayanılmaz hafifi* iken; büyük şeyleri sokaklarda yürürken küçülttük kafamızda, ”goodbye privacy” ilkemiz oldu, o parkların tadını çıkardık saatlerce kitaplarımızla, ilginç restoranlar ile karşılaştık arnavut kaldırımlarda dolanırken.
Prag’da kalışımızı “couchsurfing” isimli bir internet sitesinden ayarladık. Öyle ki o yurt odasında 3 ila 9 kişi arasında kaldığımız oldu. Bu süreç içinde Vincent’ından Niclas’ına çok değişik insanlara Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne katılım sürecinden seçim sürecine hatta Atatürk üzerine bir çok soruya temelden açıklamamalar getirmemiz gerekti. Her ne kadar karşımızdaki insanlar “Kapitalizm”, “Emperyalizm” hatta “Batı Avrupa” gibi kavramlar hakkında fikir sahibi olmayan bireyler olsa da, fark ettim ki onlarla konuşurken kendimizi savunmaya çok meraklıyız.

Müzakere sürecinin başlayacağı günlerde de düşündüğüm gibi Avrupa Birliği’ni içinde olmadığımız bir kavram olarak düşündüğümüz sürece, tabiî ki de savunmaya devam edeceğiz kendimizi ve doğal olarak kendimize karşı savunduğumuz bir şeyin içinde olmamız da beklenemez. Erkesi gün kahvaltıda bir arkadaşımın da bana anımsattığı gibi evet onlar bizi ötekileştirmeye biz de öteki olmaya çok meraklıydık. Çünkü biz farklıyız! İstanbul diyorduk, o farklı biz bile açıklayamayız diye ekleyerek! Doğu ile batı aynı anda aynı yerde vardı bizde! Halkımızın çoğu Müslüman’dı ve öyle ki devletin dini yoktu! Onlar için yılbaşı kutlamalarında birbirimize hediye almamız bile garipken, bizim için bu harmanın sıradan bir parçasıydı sadece! Eşsiz doğa güzelliklerimiz ve inanılmaz bir misafirperverliğimiz vardı övünebileceğimiz! Bir de önlerine yemeklerimizi yapıp koyduğumuzda, ev sahibimize geçmiş zamana kadar Türkçe öğretimimize de tamamladığımızda farkımızın doğundaydık! O noktada bakıyorum milli eğitimin ezber cümlelerinden sıyrıldığımızda dahi hepimizin hoşuna giden noktaları vardı bu farklılığın.
Biz bu kadar hoşlanırken bu farklılıktan; evinden kaldığımız Çek Cumhuriyetliler için Almanlara benzemek, Alman asıllı kızlar için Hollanda’da birebir aynı hayatı sürdürebilmek çok şey ifade ediyordu. Ama gururlu farklılığımızı bir kenara bırakıp aynı Almanya vatandaşı Türkiye’deki insan hakları ihlallerini sorduğunda; savunmamak, sorunu kabul etmek, AB sürecinde AB ile birlikte aşılacağını belirtmek lazım, namus meselesi haline getirmek yerine. Bizi kolayca öteki konumuna sokan bu farklarımızla övünürken, aslında ne kadar AB içinde yer almamız gerektiğini açıklamalıyız, AB’nin içinde yer almamızın bu kültürel farklılarla hiç alakası olmadığını gösterip. Türkiye’nin Avrupa’nın zaten bir parçası olduğunu Osmanlı Devleti’nden alarak açıklamak gerekiyor o noktada. Üyeliğin, hem birlik hem de Türkiye için bir kazan-kazan durumu olduğunu ve birliğin iç entegrasyonu daha artmadan bu katılımın gerçekleşmesi gerektiğini vurgulamak gerekiyor.
Ancak “Türkiye’nin %98 i Asya topraklarında neden üye olsun” gibi argümanlarla gelen bu gençlere bu anlatım süreci biraz daha sancılı oluyor. Öte yandan gazetede okuduğumuz haberlere sinirlenirken de aynı anlaşılamama durumunu görmüyor muyuz? Zaten başından beri demiyor muyuz bu katılım süreci sabır isteyen ve sancı bir süreç olacak diye. İşte bu sancı bildiklerimiz o zihniyetlere anlatmakta oluyor.
Slovenya, Çek Cumhuriyeti, Hırvatistan’da gözlemleme fırsatım olduğu gibi Türkiye bu ülkelere nazaran çok daha çevreden uzak merkeze yakın bir aday konumda, özellikle ekonomik olarak. Çek Cumhuriyeti ekonomisi Almanya’nın bir uydusu konumundayken; en azından Türkiye’nin kendi yatırımları var, büyümekte olan bir ekonomisi var tabiî ki de işsizlik sorununun yanında. Ama umut verici bir tablo gözlemlenebiliyor. Kültürel farklılığı da bu noktada onu, çeşitlilik arayan Avrupa’da, çevreden uzak merkeze yakın bir noktaya getiriyor. Bu noktada Türkiye, AB’yi değiştirecek güçlü bir aday. Çok büyük bir olay olacak bu katılımın gerçekleşmesi, birçok zihniyette yeni koşulların kabulünü gerektirecek. Tüm bunları anlatmak gerekiyor işte kendilerini birbirinin aynısı zanneden Almanya vatandaşına, Çek Cumhuriyeti vatandaşına. Aslında onlarında farklı olduklarını bir noktada birleştikleri, Türkiye gibi bir ülkenin üyeliğinin tabiî ki de Çek Cumhuriyeti’ne, Slovenya’ya benzemeyeceğini göstermek gerekiyor. Hep bize dedikleri gibi bu gün konuştuğumuz bu gençler yarın o devletlerin yöneticileri olacak. Evinde kaldığımız Vaslav Türkiye’de elçi olacak. O Almanya doğumlu sosyoloji öğrencileri Almanya’daki Türkleri ve Türkiye’yi inceleyecekler.
Bize bu tatilde, bu konu üzerine bu kadar çok düşündürten tüm AB vatandaşlarına teşekkür ederek, rotamızı daha ilginç gözlemler yapmayı umduğumuz Berlin’e çeviriyoruz.

Wien

Bizim burada oldugumuz donem icinde;  “acilen biri durdursun” diye yalvartacak boyuta gelmis olan kuresel isinmanin her gunumuze eslik edisine; Belvedere Sarayi’nin icinde ki Klimt eserlerinden “The Kiss”e hayran hayran baktigimiza, caya gidercesine girilen Freud‘un evindeki labirentli yapiya, Viyena Universitesi’nin yetistigi adamlara bakinca ekol kelimesinin anlamini kavrayisimiza, Kelsen ile Keynesian’i karistirabilecek kadar okuldan uzaklasmis olusumuza, gunun gereginden erken doguslarina, Museums Quartier’in bize yasattigi harika dakikalara, bize evini acan Erim’in gercekten ermis bir kisilik olduguna sahit oldu benliklerimiz. Yolculuk sabahtan tum Turkiye oy kullanirken, Prag’a! 

Bana dersin ama sen de bir cok seye kucuklugunde duygusal anlamlar yuklemissin. 20. yasin da bunlardan biriymis. Ben de bu kutlu dogum haftasinin, bu ulvi gununun, yurt disi ayagini avrupadaki almancilarimiz ile doya doya kutlayacagim.

Ah! gelecektin de beraber kutlayacaktik(Yüzsüzlügün de bu kadari!). Dogumunu “iyi ki” diye anmamizin sebepleri cok acik. Kendine iyi bak dana´m, kurda kusa yem olma. : )

Bakiyorsun etrafina tum yerlilerin saclari ya kazitilmis ya da bir hafta once kazitilmis, o zaman tatil saci yapmanin zamani ister istemez geliyor. Hirvatistan guzel bir tren yolculugundan sonra beklemedigimiz bir serinlik ve gece aniden bastirip Zagreb sokaklarinda sekilden sekile girmemizi saglayan yagmuru ile karsladi. Zagreb’in dar sokaklarinin tadini ilk gunumuzden cikaramadik bu sebepten oturu.

Kendimizi verdik Pula yollarina. Pula inanilmaz bir sahil kasabasi, Adriyatik‘e cok guzel koylar ile aciliyor. Tarihi beklenmedik bir sekilde cok iyi korunmus. Bulundugu cografi kosullarin da etkisi ile savastan zarar gormemis bir sehir olmasi bunun nedenlerinden biri olabilir. Oyle ki sehrin meydani tam bir kazi alani olmali, kolezyumu dahi sapa saglam ayakta. Alinan tren biletinin iki tren bir otobus aklarma yapmasi ve arada iki bucuk saat bekletmesi disinda hic bir kusuru yok gibi.

Zagreb’e dondugumuz sabah ise gunes ile sehre vuran sari, sehrin bir daha ziyaret edilmesi gerektigni vurguluyordu net bir sekilde.  Ugramayi dusunenlere duyurulur! Yemeklerin “Neredeyse bedeva!” dedirtecek kadar ucuz bir o kadar guzel ve porsiyonarin buyuk, tren garindaki emanet calisanlarinin ciddi olarak psikopat, polisin insanlara karsi ciddi bir saygisiz tutum icinde oldugu: haritaya asla ihtiyaciniz olmadigi; Dogu Avrupa dokusunu yogun bir sekilde hissettirebilen: sarhosunun bol; insanlarinin sabah beste ise gittigi bir sehrin tadina bakacaksiniz. 

Hirvatistan’i ziyaret edince, ister istemez akillara ortaklasa sahip oldugumuz Avrupa Birligi adayligi sifati geliyor. Hiratistan ile Turkiye’nin gelismislik duzeyi bakimindan karsilastirilamayacak noktalarda oldugu ise bu ziyaret sirasinda gozlemlenebilinen yasantidan bile anlasilabilecek kadar acik. Ancak surecin gelisimi nufus ve tikaniklik yaratan konular yuzunden sasirtici sonuclar dogurabilir.